Troubadours

De letterlijke betekenis van “smartlap” is een doek of een leren lap, waarop smart is afgebeeld als een soort stripverhaal. Sinds mensenheugenis trokken troubadours van woongemeenschap naar woongemeenschap en hielden mensen zo op de hoogte van al wat elders speelde. Eenmaal gearriveerd op het dorpsplein, waar zich de nodige belangstellenden hadden verzameld, werd de smartlap ontvouwd en de afbeeldingen daarop versterkten hetgeen de volkszanger te vertellen of te zingen had. De al dan niet succesvolle expansiedriften van de regent, de amoureuze escapades van de koningin, liefdesleed in het volgende dorp, noem het maar. De troubadours van toen verloren hun functie toen de krant en later de radio, televisie en digitale media hun intreden deden. Maar ze zijn blijven bestaan! In de vorm van artiesten als Andre Hazes, Willie Alberti, Corrie Konings, de Zangeres zonder Naam en Hans Bauer. Maar ook: Jack Poels, Boudewijn de Groot, Stef Bos en Huub van der Lubbe, die eerder de intellectuele kant van het levenslied en de smartlap benaderen.

Levenslied

Maar wat is dan het verschil tussen smartlappen en levensliederen?

De smartlap is een verhaal met een kop en een staart, dat slecht afloopt. De smartlap is een levenslied, maar het levenslied behoeft geen smartlap te zijn. Het kan ook een gevoel vertolken zonder een specifiek verhaaltje te vertellen. Eigenlijk is levenslied een wonderlijk woord. Het suggereert dat het over het leven gaat, maar in de praktijk belicht het slechts één aspect: de schaduwzijde. (NRC-Henk van Gelder)

Smartlappen beschrijven veelal doffe ellende: onomkeerbaar leed, de dood is onontkoombaar. Levensliedjes daarentegen gaan over het leven van alledag dat voor iedereen herkenbaar en hetzelfde is en iedereen zou kunnen overkomen: als een geliefde overlijdt is dat voor de bejaarde man van driehoog-achter net zo erg als voor de koningin.

---

Smartlappen en de media

Nog nooit heeft de smartlap zoveel aandacht gehad als de laatste jaren. "Sterren" worden op het scherm geboren en sterven er. De invloed van radio & televisie is groot: door hen wordt immers bepaald wat goed genoeg is voor het volk en als volkszanger Hazes overlijdt dringen de media de kijkers en de luisteraars een collectieve rouwperiode op: de impact is totaal. Het blijft een drie-eenheid die onlosmakelijk met elkaar verbonden is: de artiest, de media en het publiek. Maar uiteindelijk is het toch het geweten en de goede smaak van de consument die bepalen hoe levensvatbaar een artiest is.

---

Emoties

Smartlappen, je gruwelt ervan of je houdt ervan en omarmt ze. Niet voor niets springen smartlappenkoren op dit moment als paddestoelen uit de grond, dirigenten kunnen niet aangesleept worden en televisiesoaps worden overbodig! Want, de koren zijn laagdrempelig qua niveau en de content is bekend. Kortom, met minimale inzet ben je toch muzikant, zing je liedjes in de eigen taal die alle denkbare emoties oproepen waar je je (twee)wekelijks aan te buiten mag gaan. Misschien is juist dat het succesvolle geheim van de smartlap: in onze jachtige wereld het échte gevoel af en toe nog even bij je binnenlaten.